Amputasyon (Pulpotomi)
Pulpotomi Nedir?
Pulpotomi (amputasyon), vital dişlerde enfeksiyon veya derin çürüğün yalnızca kuron pulpasını etkilediği seçilmiş vakalarda uygulanan koruyucu bir pulpa tedavisidir. Koronal pulpa dokusu uzaklaştırılır; kök pulpası canlı bırakılmaya çalışılır ve biyouyumlu materyal ile kapatılır.
İşlem kök kanallarının genişletilip gutta-percha ile doldurulduğu pulpektomiden kökten ayrılır. Amaç, özellikle süt dişlerinde dişi doğal dökülme zamanına kadar ağızda tutmaktır.
Endikasyonlar ve Sınırlar
Soğuk testine yanıt veren, kanama kontrolü sağlanabilen vital dişlerde düşünülebilir. Travma sonrası sınırlı pulpa açıklığı veya derin çürük lezyonları uygun aday olabilir. Nekroz, apikal şişlik, spontan ağrı veya kontrolsüz kanama varsa pulpotomi yerine pulpektomi veya çekim planlanır.
Süt dişlerinde fizyolojik kök rezorpsiyonu normaldir. Genç daimi dişlerde immatur apeksli vital vakalarda pulpotomi değerlendirilebilir; apeksifikasyon ise nekrotik pulpa ve kök gelişimi tamamlanmamış daimi dişlerde uygulanan ayrı bir protokoldür ve vital pulpotomi ile karıştırılmamalıdır.
Amputasyon Aşamaları
Rubber dam izolasyonu ve lokal anestezi sonrası çürük dentin temizlenir. Yüksek hızlı kesici veya ekskavatör ile koronal pulpa uzaklaştırılır. Kök pulpası girişinde kontrollü kanama beklenir; hemostaz sağlanamazsa plan değiştirilebilir.
Güncel kanıtta kalsiyum silikat esaslı materyaller (örneğin MTA) süt dişi vital pulpotomisinde öne çıkar. Formokrezol bu materyallerle eşdeğer veya üstün seçenek olarak sunulmaz. Kalsiyum hidroksit süt dişi pulpotomisinde standart önerilen materyal değildir. Materyal seçimi klinik protokol ve güncel rehbere göre belirlenir.
Pulpektomiden Farkı
Pulpektomide tüm pulpa dokusu çıkarılır ve kanal sistemi aletlerle şekillendirilip doldurulur. Pulpotomide koronal pulpa uzaklaştırılır; kök kanalları pulpektomideki gibi şekillendirilip doldurulmaz ve kök pulpası vitalitesi korunmaya çalışılır. Endikasyon, süre ve materyal seçimi farklıdır.
Pulpotomi başarısızlığında kanal tedavisine geçiş veya çekim gündeme gelebilir. İki işlem birbirinin kısaltılmış versiyonu değildir.
Takip ve Prognoz
Radyografik kontrolde periapikal patoloji ve iç rezorpsiyon izlenir. Takipte görülen progressif internal rezorpsiyon, olumsuz tedavi yanıtı veya başarısızlık bulgusu olarak klinik ve radyografik değerlendirme gerektirebilir. Gece ağrısı, şişlik veya fistül gelişirse acil değerlendirme gerekir.
Başarı oranı vaka seçimi ve teknik hijyene bağlıdır; mutlak başarı taahhüdü verilemez. Vitalite testleri takip randevularında tekrarlanabilir.
Çocuğun iş birliği düzeyine göre seans planlaması yapılabilir; sedasyon ayrı protokolle değerlendirilebilir. Restorasyon paslanmaz çelik kron, kompozit veya kompomer ile tamamlanır; geniş kavitelerde kron tercih edilebilir.